Gibrid bulut: Serverlaringiz va UzCloud quvvatlarini yagona tarmoqqa integratsiya qiling

IT-landshaft O‘zbekistonda so‘nggi yillarda global texnologik trendlar va o‘ziga xos ichki omillar ta’sirida fundamental transformatsiyani boshdan kechirmoqda. Texnologik departament rahbarlari (CTO), tizim arxitektorlari va yirik biznes egalari uchun bulutga migratsiya masalasi nazariy muhokamadan qattiq pragmatizm tekisligiga o‘tdi.

Biroq, g‘arb vendorlari tomonidan keng targ‘ib qilinayotgan «to‘liq bulutga o‘tish» (All-in-Cloud) konsepsiyasi mahalliy bozor realligida ko‘pincha qattiq haqiqat devoriga to‘qnash keladi. Biznesda server xonalari va ma’lumotlar markazlarida (Data Center) jismoniy joy egallagan, soz ishlayotgan va o‘ziga kiritilgan kapital investitsiyalarni (CAPEX) hali oqlamagan ulkan «temir-tersak» parki yig‘ilib qolgan. Bunday resurslarni tashlab yuborish — o‘tmishdagi qarorlarning moliyaviy samarasizligini tan olish demakdir, ammo yangi yuqori yuklamali loyihalar uchun quvvat yetishmasligini inkor etish ham endi imkonsiz.

Gibrid bulut ushbu kontekstda vaqtinchalik murosa sifatida emas, balki uzoq muddatli, texnik jihatdan asoslangan strategiya sifatida namoyon bo‘ladi. U mavjud lokal serverlarni UzCloud kabi mahalliy provayderning elastik quvvatlari bilan «tikib», yagona, choksiz infratuzilmani yaratish imkonini beradi.

Texnologik boshi berk ko‘cha va «toza» bulut afsonasi

O‘zbekistondagi tizim arxitektori uchun bulutga o‘tish — bu har doim innovatsiyalar va «legacy» (eskirgan) tizimlar o‘rtasidagi muvozanatni saqlashdir. Aksariyat yirik korxonalar infratuzilmasining joriy holatini halol tan olish «faqat bulut» modelini afsonaga aylantiruvchi bir nechta asosiy muammolarni ochib beradi:

1. To‘plangan meros. O‘nlab yillar davomida biznes o‘z server xonalariga, pretsizion konditsionerlash tizimlariga va dizel-generator qurilmalariga investitsiya kiritgan. Ushbu aktivlar uzoq amortizatsiya muddatlariga ega. Valyuta kurslarining o‘zgaruvchanligi va uskunalarni logistikasidagi qiyinchiliklar sharoitida, stoykada turgan har bir server protsessorning oxirgi taktiga qadar ishlashi kerak bo‘lgan qimmatli resurs sifatida qabul qilinadi.

2. Tartibga soluvchi talablar. O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi, xususan «Shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonun, sezgir ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash joyiga qat’iy cheklovlar qo‘yadi. Ko‘plab banklar va davlat tashkilotlari uchun fuqarolar ma’lumotlar bazasi joylashgan server ustidan jismoniy nazorat shunchaki afzallik emas, balki qonuniy zaruratdir.

3. Tarmoq bog‘liqligi muammosi. Toshkentdan turib AWS, Azure yoki Google Cloud kabi global bulutli gigantlardan foydalanish muqarrar ravishda trafikning transchegaraviy bog‘lamalar orqali o‘tishi bilan bog‘liq. Yevropa ma’lumotlar markazlarigacha bo‘lgan kechikishlar (RTT) taxminan 90–100 ms ni tashkil etadi, Osiyo yoki Amerika maydonchalarigacha esa 200–300 ms dan oshishi mumkin. Tranzaksion ma’lumotlar bazalari va ERP-tizimlar uchun bu halokatli ko‘rsatkichlardir.

O‘zbekiston bozorining o‘ziga xosligi: UzCloud lokal xab sifatida

Yuzaga kelgan vaziyatda mamlakat ichida o‘z infratuzilmasiga ega bo‘lgan mahalliy provayderning roli hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi. UzCloud shunchaki virtual mashinalarni taqdim etmaydi; u milliy trafik almashinuvi tarmog‘i TAS-IX ga integratsiya qilingan bog‘lovchi bo‘g‘in rolini bajaradi.

O‘zbekistonda gibrid bulut — bu umumiy internet orqali ulangan shunchaki ikkita alohida ma’lumotlar ombori emas. Bu provayderning bulutli resurslari korxonaning lokal tarmog‘i (LAN) ichidagi kechikishlar bilan taqqoslanadigan darajadagi lokal aloqa kanallari orqali mavjud bo‘lgan yagona tarmoq konturidir. Huawei kabi dunyoning texnologik yetakchilari bilan hamkorlikda qurilgan platformadan foydalanish UzCloudga ma’lumotlarning Respublika hududida yuridik va jismoniy lokalizatsiyasini saqlab qolgan holda Enterprise darajasidagi xizmatlarni taklif qilish imkonini beradi.

Yuridik poydevor: ZRU-547 va ma’lumotlarni lokalizatsiya qilish

Gibrid modellarni qurishning asosiy drayverlaridan biri 2021-yilda joriy etilgan O‘zbekiston Respublikasining «Shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonunining (ZRU-547) 27-1-moddasidir. Uning qoidalariga ko‘ra, axborot texnologiyalaridan foydalangan holda O‘zbekiston fuqarolarining shaxsiy ma’lumotlariga ishlov berishda mulkdor yoki operator ularning mamlakat hududidagi texnik vositalarda jismoniy joylashgan ma’lumotlar bazalarida to‘planishi, tizimlashtirilishi va saqlanishini ta’minlashi shart.

Biznes uchun bu IT-arxitekturani aniq ajratish zarurligini anglatadi:

• Saqlash qatlami (Data Layer): Lokal ma’lumotlar markazida yoki Shaxsiy ma’lumotlar bazalari davlat reyestriga kiritilgan mahalliy provayder bulutida joylashishi kerak.

• Hisoblash qatlami (Compute Layer): Taqsimlangan bo‘lishi mumkin. Masalan, veb-interfeyslar va analitik modullar bulutda masshtablanishi mumkin, master-baza esa lokal «temir»da qoladi.

Tarmoq sehri: TAS-IX va kechikishlarni minimallashtirish

Har qanday tizim arxitektori uchun asosiy texnik parametr tarmoq latentligidir. Gibrid arxitekturada kechikishlar bulutli ilova lokal ma’lumotlar bazasidan ma’lumotlarni qanchalik tez olishini (va aksincha) belgilaydi.

Toshkent va turli bulutli mintaqalar o‘rtasidagi kechikishlarni taqqoslash:

Ko‘rinib turibdiki, TAS-IX orqali O‘zbekiston ichidagi resurslargacha bo‘lgan kechikish eng yaqin Yevropa xablariga qaraganda o‘nlab barobar kamroq. Bu ma’lumotlar bazalarini sinxron replikatsiya qilish va 1C/ERP tizimlari ishlashi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Texnik realizatsiya: Biz tarmoqlarni qanday «tikamiz»

Lokal infratuzilma va UzCloud virtual ma’lumotlar markazini (VDC) birlashtirishning uchta asosiy usuli mavjud:

1. Layer 3 VPN: Marshrutlanadigan bog‘liqlik

Bu eng keng tarqalgan va ishonchli ssenariy. Mijoz tomonida UzCloud bulutli shlyuzigacha himoyalangan IPsec-tunnelni o‘rnatadigan chegaraviy marshrutizator ishlatiladi. Sozlash jarayoni:

• VPC (Virtual Private Cloud): Izolyatsiya qilingan virtual tarmoq yaratiladi.

• VPN Gateway: VPC ichida virtual shlyuz ishga tushiriladi.

• Marshrutlash: BGP yoki statik marshrutlar orqali quyi tarmoqlar o‘zaro bog‘lanadi.

2. Layer 2 Extension: Yagona keng tarqatuvchi domen

Virtual mashinani lokal ma’lumotlar markazidan uning IP-manzilini o‘zgartirmasdan bulutga ko‘chirish zarur bo‘lgan hollarda ishlatiladi. Bu VXLAN texnologiyasi orqali amalga oshiriladi va UzCloud Enterprise Switch yordamida fizik hamda virtual muhit o‘rtasida «shaffof» ko‘prik yaratiladi.

3. Direct Connect: Ajratilgan kanal

Xavfsizlik nuqtayi nazaridan yoki kafolatlangan o‘tkazish qobiliyati uchun ommaviy internet yetarli bo‘lmagan kompaniyalar uchun UzCloud Direct Connect xizmatini taqdim etadi. Bu mijoz maydonchasidan provayderning mavjudlik nuqtasigacha (PoP) optik tola tortishdir.

Afzalligi: 100 Gbit/s gacha kafolatlangan tezlik va to‘liq izolyatsiya.

Axborot xavfsizligi: Shifrlash va izolyatsiya

Gibrid qurishda xavfsizlik — bu «qo‘shimcha opsiya» emas, balki fundamental talabdir. UzCloud arxitekturasi chuqur eshelonlashtirilgan himoya prinsipi asosida quriladi:

• Trafik izolyatsiyasi: Har bir mijoz VPC darajasida to‘liq izolyatsiya qilingan o‘zining shaxsiy virtual «qumdonida» ishlaydi.

• Shifrlash: VPN orqali uzatish paytida ma’lumotlar himoyasini kafolatlaydi (IPsec, AES-256).

• VPC Endpoints: Resurslarga internetga chiqmasdan, bulutning ichki transport tarmog‘i orqali xizmatlarga murojaat qilish imkonini beradi.

Iqtisodiyot: CAPEX dan OPEX ga silliq o‘tish

«Agar men serverlarni sotib olib bo‘lgan bo‘lsam, nega bulut uchun to‘lashim kerak?» degan savolga javob egalik qilishning umumiy qiymati (TCO) tuzilishida yotadi.

Lokal «temir»ning yashirin xarajatlari: O‘zbekistonda 2025-yil 1-maydan boshlab yuridik shaxslar uchun elektr energiyasi tariflari 1000–1500 so‘m darajasida, limitdan oshganda esa 2000 so‘mgacha yetishi mumkin. Bunga konditsionerlash, litsenziyalar, administratorlar maoshi va to‘xtab qolish risklarini qo‘shsangiz, «o‘z temiri» qimmatga tushishi ayon bo‘ladi.

Gibrid moliyaviy yechim sifatida:

• Lokal trafik arzonligi: TAS-IX ichidagi trafik bepul yoki juda arzon.

• Cho‘qqilarda masshtablashtirish: Yillik hisobot yoki «Black Friday» uchun server sotib olmaysiz, shunchaki UzCloud da bir haftaga ijaraga olasiz.

• Rezervlash: Bulut — bu bekaplar uchun cheksiz maydon.

Foydalanish ssenariylari (Use Cases)

1. Banklar va Fintex: Master-baza o‘zining himoyalangan TsODida, mobil ilova esa UzCloud da. Yuklama oshganda bulut avtomatik kengayadi.

2. Riteyl va E-commerce: ERP tizimining yadrosi gibrid bulutda. TAS-IX orqali do‘konlar va omborlar real vaqt rejimida sinxronizatsiya qilinadi.

3. DR (Disaster Recovery): Ofisdagi server «o‘lsa», UzCloud dagi nusxasi bir necha daqiqada ishga tushadi.

Qiyinchiliklar va ularni hal qilish yo‘llari: Halol nigoh

Biz marketing safsatasiz gapirishga va’da berganmiz, shuning uchun qiyinchiliklar haqida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aytamiz.

• Tarmoq mosligi: Eski uskunalar zamonaviy protokollarni (VXLAN) qo‘llamasligi mumkin. Yechim: Dasturiy shlyuzlar yoki tarmoq stekini modernizatsiya qilish.

• Byurokratiya: Xavfsizlik xizmati bilan kelishish. Yechim: UzCloud milliy standartlarga mos va sertifikatlangan.

• Kadrlar: Gibridni boshqarish qiyinroq. Yechim: UzCloud ning intuitiv GUI-interfeysi ko‘p ishlarni avtomatlashtiradi.

Xulosa

Gibrid bulut — bu shunchaki server sotib olishda tejash usuli emas. Bu O‘zbekistonning zamonaviy realligida biznesning yashab qolishi va rivojlanishi strategiyasidir. UzCloud lokal quvvatlaridan, TAS-IX orqali integratsiya va himoyalangan aloqa kanallaridan foydalanib, siz har qanday yuklamaga bardosh beradigan poydevor qurasiz.

Gibrid — bu murosa emas. Bu pulni sanashni biladigan va ishonchlilikni qadrlaydiganlarning ratsional tanlovidir.